Róbert Spanó forseti lagadeildar HÍ fór fyrir Breiðavíkurnefndinni annars vegar og rannsóknarnefnd vegna ásakana á hendur Ólafi Skúlasyni fyrrverandi biskups hins vegar. Báðar nefndirnar hafa lokið störfum og í kjölfarið fékkst ákveðin lausn og niðurstaða. Róbert Spanó hefur sýnt að vinnubrögð hans bera einkenni góðrar stjórnsýslu og eru í alla staði mjög vönduð. Í báðum nefndum hafði hann þar að auki gott fólk með sér sem tryggði sanngjarna málsmeðferð út frá öllum sjónarhornum. Þannig er báðum málunum í ákveðnum skilningi lokið, þó svo að jafn viðkvæmum málum og þessum tveim ljúki í sjálfu sér aldrei og sjaldan næst um þau full sátt.
Engu að síður eru vinnubrögð Róberts og nefndarmanna beggja nefnda í alla staði eftirtektarverð og til fyrirmyndar. Vinnubrögð sem hægt er að flokka undir faglega og góða stjórnsýslu. Þess vegna vakti það athygli mína þegar Róbert Spanó skrifaði stutta grein um Grímsstaðamálið undir fyrirsögninni: Um Grímsstaði og vald ráðherra.
Í greininni er Róbert Spanó nefnilega að benda á mjög mikilvægan þátt í siðvæðingu íslenskra stjórnmála eftir hrun. Siðvæðingu sem þrátt fyrir allt sem á undan er gengið virðist nokkuð oft hundsuð og sniðgengin. Kjarni málsins í ábendingu Róberts er að ráðherrar megi ekki „blanda saman hlutverki sínu sem stjórnvaldshafar annars vegar og þess sem fer með pólitíska stefnumótun hins vegar.“ Þetta á ekki aðeins við um sölu Grímsstaða á Fjöllum til kínversks ríkisborgara heldur og um ýmiss önnur mikilvæg mál sem eru til umfjöllunar í samtímanum.
Ráðherra ber nefnilega eins og öðrum embættismönnum sem hafa með höndum framkvæmdavald „að fylgja lögunum í einu og öllu“ þegar þeir taka ákvarðanir og stýra framvindu. Eða með öðrum orðum, þegar ráðherra situr við skrifborðið í ráðuneytinu og stýrir hluta framkvæmdavaldsins verður hann að halda sig innan ramma laga og innan ramma þeirra ákvarðana og stefnumótunar sem löggjafinn hefur ákveðið að hrinda í framkvæmd með lögum og ályktunum. Ef hann vill hins vegar móta stefnu og hafa pólitísk áhrif getur hann nýtt sér frumkvæðisrétt og lagt fram lagafrumvörp, á Alþingi. Í ráðuneytinu er hann embættismaður ekki pólitíkus í skilningi laganna. Á Alþingi er hann pólitíkus en ekki embættismaður. Þetta er kjarninn í ábendingu Róberts Spanó.
Þann 28. maí 2009 lagði utanríkisráðherra fram á Alþingi þingsályktunartillögu um aðildarumsókn að ESB. Tæplega tveim mánuðum síðar, þann 16. Júlí 2009, ályktaði Alþingi að fela ríkisstjórninni að leggja inn umsókn um aðild Íslands að Evrópusambandinu. Þarna tók Alþingi mikilvæga pólitíska ákvörðun eftir nokkuð ítarlega álitsgjöf fjölmargra aðila sem til dæmis mættu á fund utanríkismálanefndar. Ályktunin sem slík kom fram sem hluti af stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar. Ástæðan fyrir því að ályktun um aðild að ESB rataði inn í stjórnarsáttmálann var einfaldlega sú að málið hafði verið áberandi í kosningum til Alþingis. Af þessu er augljóst að víðtæk pólitísk umræða og stefnumótun fór fram um málið. Lýðræðisleg stefnumótun sem sannarlega fór fram á réttum vettvangi og hlaut niðurstöðu á fundi Alþingis þann 16. júlí 2009. Niðurstaðan var óyggjandi hvort sem meirihlutinn var naumur eða sjónamiðin ólík og átakamikil. Óyggjandi niðurstaða í því ákvarðanatökuferli sem við þekkjum og köllum lýðræði.
Í samræmi við þessa ályktun Alþingis starfar um þessar mundir samninganefnd sem hefur það hlutverk að fara yfir og semja um þá 35 kafla málefna sem nauðsynlegt er að skoða og semja um við Evrópusambandið. Niðurstaða þessara viðræðna verður síðan lögð undir atkvæði þjóðarinnar í samræmi við þingsályktunina frá 16. Júlí 2009. Og sérhver stofnun og sérhverjum embættismanni sem gegnir hlutverki innan framkvæmdavaldsins, ber að vinna að framgangi málsins í samræmi við þessa pólitísku niðurstöðu.
Nú hefur margoft komið fram í fjölmiðlum og almennri umræðu að Jón Bjarnason landbúnaðarráðherra hefur beitt ráðuneyti sínu til þess að þvælast fyrir eðlilegri framvindu málsins og vinnu samninganefndarinnar. Vinnubrögð Jóns Bjarnasonar eru hluti af gamalli spillingarhefð á Íslandi þar sem ráðamenn, embættismenn og hagsmunaaðilar beita framkvæmdavaldinu út frá geðþótta og hagsmunum hjarðarinnar í pólitískum tilgangi; sínum pólitíska tilgangi. Í þessu máli er Jón Bjarnason einmitt að misbeita framkvæmdavaldinu á þann hátt sem Róbert Spanó er að vara við, og virðist gera það til að gæta hagsmuna þeirrar pólitísku hjarðar sem hann sjálfur tileyrir. Hann leggur blygðunarlaust sérhagsmuni sinna manna ofar öllu öðru. Það sem er enn verra er að Jón Bjarnason bítur höfuðið af hinni pólitísku skömm þar sem hann virðist einnig misnota veika stöðu ríkisstjórnarmeirihlutans, sem hangir á einum manni, til þess að gæta sérhagsmuna hjarðarinnar. Misbeitir því valdi sem honum er falið innan ramma framkvæmdavaldsins gegn þeirri skýru pólitísku stefnu sem ríkisstjórn, sem hann er aðili að, hefur mótað og tekið ákvörðun um. Þetta er þeim mun furðulegra þar sem Jón Bjarnason tilheyrir stjórnmálaflokki sem oft lætur eins og meðlimir hans hafi betri og dýpri skilning á öllu sem viðkemur lýðræði og viti jafnvel betur en aðrir hverjir eru spillitir og hverjir ekki. En hér gengur VG sem stjórnmálaflokkur á undan í spillingu sem hvorki er í samræmi við lýðræðisleg vinnubrögð né góða stjórnsýslu.
Hver sem afstaða okkar er í Evrópusambandmálinu er ljóst að ákvörðun um samningaviðræður hefur verið tekin og ber bæði Jóni og séra Jóni sem starfa innan framkvæmdavaldsins að vinna að málinu af heilum hug. Þeim ber að klára málið þannig að við fáum að greiða atkvæði í þjóðaratkvæðagreiðslu eins og stefnt er að. Vinna málið í samræmi við eðlilega og siðlega stjórnsýslu minnugir þess að ráðuneytið er ekki pólitískur vettvangur. Eftir að samningaferlinu lýkur er næsta skref að þjóðin fái að kjósa um niðurstöðuna. Það er hinn stjórnsýslulega og lýðræðislega framvinda. Þeir sem reyna að misbeita valdi sem þeir hafa frá okkur, íslensku þjóðinni , gegn lýðræðislegri ákvörðun og gegn þeim tveim þriðju þjóðarinnar sem vill fá að kjósa um málið í þjóðaratkvæðagreiðslu, eru að vinna gegn eðlilegum framgangi lýðræðisins og alls ekki að vinna í samræmi við góð vinnubrögð sem tíðkast í góðri stjórnsýslu. Jón Bjarnason virðist einmitt gera það sem Róbert Spanó er að vara við og blanda saman hlutverki sínu sem stjórnvaldshafi annars vegar og þess sem fer með pólitíska stefnumótun hins vegar.
Vönduð vinnubrögð Róberts Spanó og þeirra einstaklinga sem voru með honum í nefndunum tveim eru dæmi um stjórnsýslu sem allir, einnig ráðherrar og embættismenn, ættu að taka til fyrirmyndar. Vegna þessara vönduðu vinnubragða var árangurinn svo eftirtektarverður og samstöðumyndandi. Einnig ættu menn eins og Jón Bjarnason og félagar hans í VG að skoða þessi mál og ábendingar Róberts Spanó með sjálfsgagnrýnum hætti. Ekki með þeim þumbaraskap sem einkenndi fólk sem VG hefur verið duglegt að gagnrýna. Fólk sem ástundaði vinnubrögð spillingar og siðleysis fyrir hrun. Vinnubrögð sem að lokum urðu þess valdandi að landið féll um koll. Vinnubrögð dagsins í dag eru þau vinnubrögð sem Róbert Spanó er að benda á og hefur ástundað sjálfur í orði og verki með eftirtektarverðum árangri. Ekki vinnubrögð Jóns Bjarnasonar og þeirrar sem misnota stöðu sína til þess að snúa lýðræðinu á haus og traðka á rétti hins almenna borgara til að fá að tjá sig í þjóðaratkvæðagreiðslu.
Góð grein um vinnubrögð í opinberri stjórnsýslu og skyldur ráðherra í því sambandi. Til viðbótar má nefna að annar ráðherra úr sama flokki hefur fengið á sig dóm fyrir brot á stjórnsýslulögum.
Posted by: Jón Hróðmarsson | Thursday, 13 October 2011 at 20:16